Bóng đá là môn thể thao vua mang lại muôn vàn cảm xúc bùng nổ, từ niềm vui chiến thắng vỡ òa cho đến những tiếc nuối ngẩn ngơ. Trong những năm gần đây, thuật ngữ VAR xuất hiện ngày càng phổ biến trong các trận đấu lớn nhỏ trên thế giới cũng như tại Việt Nam.
Việc hiểu rõ var là gì cùng nguyên lý hoạt động của công nghệ này sẽ giúp người hâm mộ bắt kịp dòng chảy bóng đá hiện đại và nắm bắt chính xác các quyết định quan trọng của trọng tài trên sân. Hãy cùng Blog Phần Mềm tìm hiểu chi tiết về công nghệ này bên dưới nhé.
VAR là gì và lịch sử hình thành của công nghệ này
Khái niệm VAR là viết tắt của cụm từ tiếng Anh Video Assistant Referee, dịch sang tiếng Việt có nghĩa là Trợ lý trọng tài video. Đây không phải là một vị trọng tài duy nhất mà là một hệ thống công nghệ kết hợp cùng đội ngũ các trọng tài chuyên nghiệp làm việc trong phòng ghi hình.
Mục đích chính của việc đưa công nghệ này vào bóng đá là hỗ trợ trọng tài chính trên sân đưa ra các quyết định chính xác nhất, hạn chế tối đa những sai sót có thể làm thay đổi cục cục trận đấu.
Ý tưởng về công nghệ hỗ trợ trọng tài bằng video bắt đầu được nghiên cứu từ đầu những năm 2010 bởi Liên đoàn Bóng đá Hà Lan. Sau nhiều đợt thử nghiệm thành công tại các giải đấu nội bộ, Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) đã chính thức áp dụng công nghệ này tại kỳ World Cup 2018 tổ chức tại Nga. Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt lớn trong lịch sử bóng đá thế giới, mở ra kỷ nguyên mới cho việc ứng dụng công nghệ tiên tiến vào thể thao đỉnh cao.
Cơ cấu hoạt động và thành phần của hệ thống VAR
Một hệ thống trợ lý trọng tài video hoàn chỉnh bao gồm rất nhiều trang thiết bị hiện đại và con người phối hợp chặt chẽ với nhau theo quy trình nghiêm ngặt.
Đội ngũ nhân sự trong phòng VAR
Phòng vận hành video thông thường bao gồm các nhân sự chính sau:
- Trọng tài VAR chính: Người chịu trách nhiệm chính trong việc theo dõi màn hình, đánh giá tình huống và trao đổi trực tiếp với trọng tài chính trên sân.
- Các trợ lý VAR: Thường bao gồm từ một đến ba người, hỗ trợ quan sát các góc máy khác nhau hoặc tập trung theo dõi các tình huống việt việt vị.
- Chuyên viên kỹ thuật hình ảnh: Người thực hiện thao tác cắt, tua chậm, phóng to hoặc chọn góc quay tốt nhất theo yêu cầu của trọng tài.
Bạn có thể tìm hiểu thêm: Tìm hiểu Kling AI: Công cụ tạo video AI vượt trội hiện nay
Hệ thống máy quay và hạ tầng kỹ thuật
Để đảm bảo mọi góc khuất trên sân đều được ghi lại, các sân vận động hiện đại lắp đặt hàng chục máy quay chất lượng cao ở nhiều góc độ khác nhau. Bao gồm các máy quay tốc độ cao phục vụ việc xem lại các tình huống chuyển động nhanh và máy quay siêu chậm giúp phân tích rõ ràng va chạm giữa các cầu thủ.
Đường truyền âm thanh và hình ảnh giữa phòng ghi hình và trọng tài chính trên sân được bảo mật tối đa và hoạt động liên tục trong suốt 90 phút thi đấu.
Bốn trường hợp trọng tài được phép sử dụng VAR
Theo quy định chính thức của Ủy ban Bóng đá Quốc tế (IFAB), trợ lý trọng tài video không can thiệp vào mọi tình huống trên sân mà chỉ được phép hỗ trợ trọng tài chính trong bốn trường hợp mang tính chất quyết định sau đây.
Xác nhận bàn thắng hay không bàn thắng
Đây là tình huống quan trọng nhất ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ số trận đấu. Đội ngũ kỹ thuật sẽ xem lại toàn bộ quá trình dẫn đến bàn thắng để kiểm tra xem có lỗi xảy ra hay không:
- Cầu thủ ghi bàn hoặc tham gia tấn công có việt vị hay không.
- Có lỗi bóng chạm tay trước khi ghi bàn hay không.
- Đã có hành vi phạm lỗi nào của đội tấn công trong tình huống trước đó hay chưa.
- Bóng đã hoàn toàn đi qua vạch vôi hay chưa.
Quyết định thổi phạt đền hay không phạt đền
Các tình huống diễn ra trong khu vực 16m50 thường rất nhạy cảm và diễn ra với tốc độ cao. Công nghệ này giúp trọng tài xem xét kỹ lưỡng:
- Tình huống phạm lỗi diễn ra bên trong hay bên ngoài vòng cấm.
- Cầu thủ bị ngã do bị phạm lỗi thật hay cố tình ăn gian để kiếm phạt đền.
- Bóng có chạm tay cầu thủ phòng ngự trong tư thế không tự nhiên hay không.
Các tình huống rút thẻ đỏ trực tiếp
Hệ thống ghi hình hỗ trợ phát hiện các hành vi chơi xấu, bạo lực hoặc cắn, nhổ nước bọt mà trọng tài chính có thể bỏ lỡ do khuất tầm nhìn. Tuy nhiên, công nghệ này chỉ áp dụng cho các thẻ đỏ trực tiếp chứ không can thiệp vào các tình huống nhận thẻ vàng thứ hai.
Nhầm lẫn danh tính cầu thủ
Trong các pha phạm lỗi hỗn loạn, trọng tài chính có thể rút thẻ phạt nhầm người. Khi đó, phòng ghi hình sẽ lập tức thông báo để trọng tài sửa sai và trao thẻ phạt cho đúng cầu thủ vi phạm.
Quy trình xử lý một tình huống bằng công nghệ VAR
Một quy trình kiểm tra video diễn ra theo các bước chuẩn hóa nhằm đảm bảo tính minh bạch và tiết kiệm thời gian thi đấu tối đa.
Bước 1: Nhận diện tình huống có tranh chấp
Khi xảy ra một tình huống nghi vấn thuộc bốn trường hợp nêu trên, đội ngũ trong phòng ghi hình sẽ tự động xem lại các góc máy. Đồng thời, trọng tài chính cũng có thể yêu cầu tạm dừng trận đấu để chờ tín hiệu kiểm tra.
Bước 2: Đánh giá và đưa ra khuyến nghị
Nếu phát hiện sai sót rõ ràng của trọng tài chính, trọng tài video sẽ phát tín hiệu qua tai nghe để trao đổi. Trong trường hợp tình huống rõ ràng (như việt vị hoặc bóng đi ra ngoài đường biên), trọng tài chính có thể thay đổi quyết định ngay dựa trên thông báo từ phòng máy.
Bước 3: Trọng tài chính xem lại màn hình bên đường biên
Đối với các tình huống mang tính nhận định cá nhân (như mức độ va chạm hoặc lỗi nhận định chạm tay), trọng tài chính sẽ di chuyển ra khu vực màn hình đặt sẵn bên đường biên để tự mình xem lại các góc quay chậm.
Bước 4: Đưa ra quyết định cuối cùng
Sau khi xem lại video, trọng tài chính sẽ quay lại sân, vẽ một hình chữ nhật biểu tượng cho màn hình tivi bằng hai tay và đưa ra quyết định chính thức. Quyết định của trọng tài chính luôn là quyết định cuối cùng và duy nhất trên sân.
Tác động của VAR đối với bóng đá hiện đại
Kể từ khi được áp dụng rộng rãi, công nghệ này đã tạo ra những thay đổi vô cùng mạnh mẽ đối với diện mạo của môn thể thao vua.
Mang lại tính công bằng cho cuộc chơi
Lợi ích lớn nhất mà công nghệ mang lại là giảm thiểu tối đa những quyết định sai lầm làm thay đổi số phận của một đội bóng. Những bàn thắng việt vị hay những quả phạt đền tưởng tượng đã không còn xuất hiện phổ biến như trước. Điều này giúp kết quả trận đấu phản ánh đúng đắn hơn thực lực và diễn biến trên sân.
Đối với người hâm mộ thường xuyên theo dõi tin tức trên các trang mạng như 24hthethao, việc cập nhật các phân tích góc nhìn chuyên sâu sau trận đấu về các quyết định dùng video giúp nâng cao kiến thức bóng đá một cách rõ rệt.
Thay đổi lối chơi và tư duy thi đấu của cầu thủ
Sự xuất hiện của hàng loạt góc máy quay khiến các cầu thủ không thể thực hiện các hành vi tiểu xảo hay ăn gian trên sân. Cầu thủ phòng ngự phải thi đấu cẩn trọng hơn trong vòng cấm, hạn chế việc vung tay quá cao hay xoạc bóng mạo hiểm. Các tiền đạo cũng phải chú ý hơn về vị trí đứng để tránh bẫy việt vị.
Những luồng tranh cãi chưa hồi kết
Mặc dù mang lại sự công bằng nhưng công nghệ này cũng nhận về không ít chỉ trích. Nhiều người cho rằng việc dừng trận đấu để xem video làm gián đoạn nhịp độ trận đấu, làm giảm đi sự hưng phấn và cảm xúc bùng nổ tự nhiên của bóng đá. Ngoài ra, việc phân tích từng milimet việt vị hay những tình huống chạm tay vô tình cũng bị đánh giá là quá máy móc và làm mất đi tính con người trong thể thao.
Lời kết
Có thể khẳng định var là gì không còn là câu hỏi quá xa lạ với người hâm mộ thể thao hiện đại. Dù vẫn còn nhận về nhiều ý kiến trái chiều, không thể phủ nhận công nghệ này đã và đang góp phần quan trọng trong việc xây dựng một môi trường bóng đá công bằng, minh bạch và chuyên nghiệp hơn. Việc dung hòa giữa yếu tố công nghệ và cảm xúc tự nhiên của trận đấu sẽ là bài toán mà các cơ quan quản lý bóng đá tiếp tục hoàn thiện trong tương lai.